Οι πρόσφατες δηλώσεις αρμόδιων αρχών στην Κύπρος, σύμφωνα με τις οποίες σε περίπτωση σύρραξης οι πολίτες δεν θα μπορούν να πάρουν μαζί τους τα κατοικίδιά τους στα καταφύγια, προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις. Δεν είναι μόνο ένα πρακτικό ζήτημα· είναι ένα βαθιά ανθρώπινο θέμα που αγγίζει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την οικογένεια και την ευθύνη απέναντι στα ζώα που ζουν δίπλα μας.
Για χιλιάδες ανθρώπους σήμερα, τα ζώα συντροφιάς δεν είναι απλώς κατοικίδια. Είναι μέλη της οικογένειας. Σε μια στιγμή κρίσης, η ιδέα ότι ένας άνθρωπος θα πρέπει να επιλέξει ανάμεσα στην ασφάλεια και στο ζώο που φροντίζει καθημερινά δημιουργεί ένα έντονο ηθικό δίλημμα.
Την ίδια στιγμή, αρκετοί πολίτες επισημαίνουν και μια άλλη πραγματικότητα το πρόβλημα δεν περιορίζεται μόνο στα ζώα. Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία και τις υφιστάμενες υποδομές, πολλοί αμφισβητούν αν τα καταφύγια επαρκούν ακόμη και για τον πληθυσμό. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν έλειψαν τα σχόλια με δόση χιούμορ αλλά και κριτικής: «εδώ δεν υπάρχουν αρκετά καταφύγια για τους ανθρώπους, θα δημιουργηθούν για τα ζώα;».
Η παρατήρηση αυτή αγγίζει έναν υπαρκτό προβληματισμό. Οι υποδομές πολιτικής προστασίας σε αρκετές χώρες χρειάζονται αναβάθμιση. Ωστόσο, το ένα ζήτημα δεν αναιρεί το άλλο. Η ανάγκη για περισσότερα και καλύτερα καταφύγια δεν σημαίνει ότι τα ζώα πρέπει να μένουν εκτός σχεδιασμού.
Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες τα τελευταία χρόνια γίνεται προσπάθεια να συμπεριληφθούν και τα ζώα συντροφιάς σε σχέδια έκτακτης ανάγκης. Μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, χώρες όπως η Πολωνία, η Ρουμανία και η Σλοβακία επέτρεψαν σε ανθρώπους που εγκατέλειπαν εμπόλεμες περιοχές να μετακινηθούν μαζί με τα κατοικίδιά τους. Η επιλογή αυτή δεν ήταν απλώς πρακτική ήταν μια αναγνώριση της πραγματικότητας ότι η σχέση ανθρώπου και ζώου είναι πλέον πολύ πιο στενή από ό,τι στο παρελθόν.
Ανάλογη προσέγγιση εφαρμόζεται και στο Ισραήλ, μια χώρα με μακροχρόνια εμπειρία σε θέματα ασφάλειας και εκτεταμένο δίκτυο καταφυγίων. Εκεί οι πολίτες μπορούν να παίρνουν μαζί τους τα κατοικίδιά τους στους προστατευτικούς χώρους, καθώς θεωρείται απάνθρωπο να εγκαταλείπονται ζώα μόνα και αβοήθητα σε συνθήκες κινδύνου.
Παρόμοιες φωνές ακούγονται και στην Ελλάδα, όπου πολίτες σχολιάζουν ότι πριν τεθούν περιορισμοί θα έπρεπε πρώτα να βελτιωθούν οι ίδιες οι υποδομές. «Ας καθαρίσουμε και ας οργανώσουμε πρώτα τα καταφύγια για να μπορούν να μπουν μέσα οι οικογένειες άνθρωποι και ζώα», γράφουν αρκετοί, αποκαλώντας τα κατοικίδιά τους «παιδιά».
Η συζήτηση που άνοιξε ίσως τελικά να είναι χρήσιμη. Γιατί φέρνει στο προσκήνιο δύο βασικά ζητήματα: την ανάγκη ενίσχυσης των υποδομών πολιτικής προστασίας και την ανάγκη ενός πιο σύγχρονου, ανθρώπινου σχεδιασμού που να λαμβάνει υπόψη και τα ζώα συντροφιάς.
Σε στιγμές κρίσης, η κοινωνία κρίνεται από τον τρόπο που προστατεύει τους πιο ευάλωτους. Και τα ζώα που εξαρτώνται από εμάς είναι, αναμφίβολα, μέρος αυτής της ευθύνης. Για πολλούς ανθρώπους, άλλωστε, η οικογένεια δεν τελειώνει στον άνθρωπο.
