Σε περιόδους γεωπολιτικής έντασης, η δημόσια συζήτηση συχνά κινείται ανάμεσα στον φόβο και την έκπληξη. «Πώς γίνεται να μας στοχοποιούν;» αναρωτιούνται πολλοί, όταν χώρες όπως το Ιράν απειλούν ή επιτίθενται λεκτικά ή και πρακτικά σε κράτη όπως η Κύπρος και η Ελλάδα.
Όμως η διεθνής πολιτική δεν λειτουργεί με όρους αθωότητας ή συναισθημάτων. Λειτουργεί με όρους συμφερόντων, συμμαχιών και ισχύος.
Αν ένα κράτος επιτρέπει τη χρήση του εδάφους του για στρατιωτικές διευκολύνσεις, αν εντάσσεται σε συμμαχίες που εμπλέκονται ενεργά σε συγκρούσεις, αν παρέχει υποδομές, πληροφορίες ή πολιτική κάλυψη, τότε αντικειμενικά καθίσταται μέρος της εξίσωσης. Και όταν είσαι μέρος της εξίσωσης, είσαι και μέρος του ρίσκου.
Δεν πρόκειται για ηθική αποδοχή της βίας. Πρόκειται για αναγνώριση της πραγματικότητας. Στον κόσμο των ανταγωνισμών, κάθε ενέργεια δημιουργεί αντίδραση. Όταν στηρίζεις ή διευκολύνεις μια πλευρά, η άλλη πλευρά σε αντιμετωπίζει ως εμπλεκόμενο. Είτε σου αρέσει είτε όχι.
Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι «γιατί μας στοχοποιούν;». Το ερώτημα είναι: γνωρίζουμε τι σημαίνει η εμπλοκή; Έχει εξηγηθεί καθαρά στους πολίτες ποιες είναι οι συνέπειες των επιλογών εξωτερικής πολιτικής; Υπάρχει δημόσια συζήτηση για τα όρια, τους κινδύνους και τα ανταλλάγματα;
Γιατί, πράγματι, σε πολλές περιπτώσεις οι αποφάσεις λαμβάνονται στο πλαίσιο διεθνών δεσμεύσεων και στρατηγικών επιλογών που υπερβαίνουν την καθημερινότητα των πολιτών. Οι συμμαχίες προσφέρουν ασφάλεια και στήριξη, αλλά συνεπάγονται και υποχρεώσεις. Και σε περιόδους έντασης, αυτές οι υποχρεώσεις μπορεί να μεταφραστούν σε αυξημένη έκθεση.
Η απλοϊκή ρητορική του «μας χτυπούν χωρίς λόγο» ίσως καθησυχάζει, αλλά δεν φωτίζει την πλήρη εικόνα. Από την άλλη, η μοιρολατρική αντίληψη ότι «άλλοι κάνουν κουμάντο στις ζωές μας» αφαιρεί από την κοινωνία τη δυνατότητα διεκδίκησης διαφάνειας και λογοδοσίας.
Η γεωπολιτική δεν είναι θεωρία· είναι συνέπειες. Και όταν μια χώρα συμμετέχει – άμεσα ή έμμεσα – σε ένα πεδίο σύγκρουσης, οφείλει να είναι έτοιμη για όλα τα ενδεχόμενα.
Όχι με πανικό.
Όχι με αφέλεια.
Αλλά με πλήρη επίγνωση.
