Με μια σφοδρή και δημόσια παρέμβαση, η αντιπρόεδρος του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων, Δέσποινα Κουτσούμπα, κατήγγειλε την απόφαση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου (ΚΑΣ), το οποίο, όπως υποστηρίζει, ενέκρινε τη χωροθέτηση στρατιωτικού ραντάρ δίπλα σε μνημείο μείζονος σημασίας στον λόφο Παπούρα στο Ηράκλειο, «υποκύπτοντας σε πιέσεις».
Η απόφαση, σύμφωνα με την ίδια, πάρθηκε γύρω στις 3 τα ξημερώματα με μόνο μία ψήφο κατά, από τη διευθύντρια της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ροδόπης. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά: «Το ΚΑΣ ενέκρινε το μνημείο-σάντουιτς».
«Εναντίον όχι μόνο των πολιτικών αλλά και των συναδέλφων μου»
Η Δέσποινα Κουτσούμπα περιγράφει τη χθεσινή συνεδρίαση του ΚΑΣ ως «χειρότερη και από την υπόθεση των αρχαιοτήτων Βενιζέλου στη Θεσσαλονίκη». Το πλέον ανησυχητικό, κατά την ίδια, ήταν ότι η πίεση δεν προήλθε μόνο από πολιτικούς ή υπηρεσιακούς παράγοντες, αλλά και από διευθυντές Εφορειών Αρχαιοτήτων, που καταφέρθηκαν κατά της Εφορείας που έκανε την ανασκαφή στον Παπούρα, κατηγορώντας την πως «ξοδεύει τα λεφτά του ελληνικού λαού».
Στο στόχαστρο βρέθηκε, όπως υποστηρίζει, η ίδια η ανασκαφή, επειδή έγινε με πληρότητα και επιστημονική επιμέλεια, και όχι απλώς για να «δικαιολογηθεί» μια απόφαση.
«Το ραντάρ εξυπηρετεί πολεμικούς σκοπούς – Όχι μόνο πολιτική αεροπορία»
Η κ. Κουτσούμπα εξηγεί ότι η επιλογή της θέσης του ραντάρ δεν είναι τυχαία και δεν αφορά μόνο το νέο πολιτικό αεροδρόμιο Καστελλίου, αλλά και τη μελλοντική στρατιωτική του χρήση. «Το αεροδρόμιο αυτό φτιάχνεται για το ΝΑΤΟ», γράφει, αφήνοντας αιχμές για τον πραγματικό χαρακτήρα του έργου.
Παράλληλα, καταγγέλλει ότι η ιδιωτική εταιρεία που διαχειρίζεται το έργο δεν εξέτασε εναλλακτικές θέσεις για το ραντάρ, περιορίστηκε σε χώρους που είχε ήδη απαλλοτριώσει και επέλεξε τη φθηνότερη λύση, αδιαφορώντας για το αρχαιολογικό αποτύπωμα της περιοχής.
«Το μνημείο πέφτει θύμα των μελλοντικών πολέμων και του κέρδους», σημειώνει χαρακτηριστικά.
Παρά τη γνωμοδότηση του ΚΑΣ, η κ. Κουτσούμπα διαμηνύει ότι η υπόθεση δεν τελειώνει. «Τα μνημεία δεν χάνονται όσο υπάρχουν αρχαιολόγοι που δεν πατούν τον όρκο τους και πολίτες που αγαπούν τις αρχαιότητες», αναφέρει, καλώντας σε συνέχιση του αγώνα για την προστασία του μνημείου στον λόφο Παπούρα, που ήδη απειλείται από την τεχνική επέμβαση του ραντάρ και των συνοδευτικών εγκαταστάσεων.
Η υπόθεση
Ο λόφος Παπούρα, πάνω από την πεδιάδα του Καστελλίου στο Ηράκλειο, ήρθε στο προσκήνιο στα τέλη του 2023, όταν στο πλαίσιο των εργασιών για τον νέο Διεθνή Αερολιμένα Ηρακλείου ξεκίνησαν σωστικές ανασκαφές υπό την εποπτεία της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ηρακλείου.
Κατά τη διάρκεια της ανασκαφής, αποκαλύφθηκε μια κυκλική κατασκευή διαμέτρου 48-50 μέτρων, με επάλληλους λιθόκτιστους δακτυλίους σε διαφορετικά υψομετρικά επίπεδα. Η μορφή της, η αρχιτεκτονική της ιδιαιτερότητα και τα ευρήματα που τη συνόδευαν (εισηγμένα αγγεία από Κνωσό, Μεσαρά και τα βόρεια παράλια της Κρήτης) οδήγησαν τους αρχαιολόγους στην υπόθεση ότι πρόκειται για ένα από τα αρχαιότερα παγκρήτια ιερά, χρονολογούμενο στην Προανακτορική έως πρώιμη Παλαιοανακτορική περίοδο.
Στην ευρύτερη περιοχή του λόφου εντοπίστηκαν και άλλες αρχαιότητες: ένα μονοπάτι, λατρευτικό σπήλαιο και κτηριακά κατάλοιπα, συγκροτώντας έναν αρχαιολογικό χώρο ιδιαίτερης σημασίας για την προϊστορική Κρήτη.
Στις 26 Ιουνίου 2025, το Τοπικό Παράρτημα Κρήτης του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων εξέδωσε ανακοίνωση καταγγέλλοντας ότι η διαχειρίστρια εταιρεία του έργου (ΔΑΗΚ) προτίθεται να εγκαταστήσει ραδιοβοηθήματα σε απόσταση μόλις 20 μέτρων από το μνημείο. Η εγκατάσταση απαιτεί εκτεταμένες διαμορφώσεις, ενώ αφήνεται ανοιχτό το ενδεχόμενο χρήσης εκρηκτικών.
Ο Σύλλογος χαρακτήρισε την πρόθεση αυτή κατάφωρη παραβίαση του Αρχαιολογικού Νόμου και προειδοποίησε ότι η ακεραιότητα του μνημείου αλλά και του φυσικού τοπίου κινδυνεύει άμεσα.
Παρά τις δημόσιες διαβεβαιώσεις του Υπουργείου Πολιτισμού ότι θα εξεταστεί εναλλακτική χωροθέτηση για τα ραντάρ, ο σχεδιασμός παρέμεινε αμετάβλητος.
Ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων ζήτησε τη διακοπή κάθε εργασίας που θέτει σε κίνδυνο το εύρημα και την ανάδειξη του λόφου Παπούρα ως επισκέψιμου αρχαιολογικού χώρου, τονίζοντας ότι η επαφή του κοινού με τέτοιου είδους μνημεία αποκτά νόημα μόνο εφόσον διατηρηθεί ανέπαφο το τοπίο που τα φιλοξένησε επί χιλιάδες χρόνια.
